4 iyun 2020, cümə axşamı
.
.
chevron_left chevron_right
MARAQLI

O məhsul olmasaydı SSRİ müharibədə Almaniyaya qarşı dayana bilməzdi

O məhsul olmasaydı SSRİ müharibədə Almaniyaya qarşı dayana bilməzdi

474 Baxış
O məhsul olmasaydı SSRİ müharibədə Almaniyaya qarşı dayana bilməzdi

Bakının kənarında bir abidə var, mövcudluğunu hər bakılı bilmir. Bu təvazökar bir neftçi heykəlidir - II Dünya Müharibəsi illərində nə gücünə, nə sağlamlığına, nə də bəzən həyatına rəhm etmədən, düşmənlə döyüşən ordunu lazımlı yanacaqla təmin etməyə çalışanlara qoyulmuş xatirədir. Neft hasilatındakı bu gərgin, yorucu zəhmət 1418 gün və gecə davam etdi, onsuz cəbhədə heç bir böyük qələbə qazanıla bilməzdi.

22 iyun 1941-ci ildə səhər tezdən Almaniyanın silahlı qüvvələri üç ordu qrupuna bölünərək SSRİ ərazisinə daxil oldular. Onların həyata keçirdikləri 21 nömrəli direktiv ( Barbarossa Əməliyyatı) hələ 18 dekabr 1940-cı ildə Hitler tərəfindən imzalanmış və Dnepr və Qərbi Dvina çaylarının qərbindəki Qırmızı ordunun əsas güclərinin ildırım sürətilə dağıtmasını nəzərdə tuturdu. Gələcəkdə Moskva, Leninqrad və Donbassın ardınca Arxangelsk - Volqa - Həştərxan xəttinə çıxmaq planlaşdırılırdı. Eyni zamanda Qafqaz neft yataqlarının, xüsusən də Bakının ələ keçirilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi.

Hitler gələcək sürətli müharibənin nəticələrinə o qədər əmin idi ki, artıq 1941-ci ilin yazında, fəth edilən ərazilərdə inzibati və iqtisadi idarəetməyə yönəlmiş dörd İnspeksiyanın yaradılması haqqında əmr vermişdi: birinci - "Qolşteyn" (Vilnüs, Riqa, Tallinn, Leninqrad, Murmansk, Voloqda, Arxangelsk şəhərləri) ), ikinci - "Zaksen" (Minsk, Moskva, Tula, Qorki, Bryansk, Yaroslavl, Rıbinsk), üçüncüsü - "Baden" (Lvov, Kiyev, Kişinyov, Odessa, Xarkov, Dnepropetrovsk, Stalino, Rostov, Stalinqrad, Sevastopol, Kerç, Voronej, Kursk şəhərləri ), dördüncü - "Vestfalen" (Krasnodar, Qroznı, Tbilisi, Bakı, Batumi şəhərləri).

Faşist rəhbərliyi hər bir tutulan ərazini ilk növbədə iqtisadi baxımdan qiymətləndirirdi. Gündəlik yüzlərlə ton yanacaq istehlak edən Vermaxt, onun fasiləsiz olaraq çatdırılmasına ehtiyac duyduğundan, neftin çıxarıldığı ərazilər daha çox maraq doğururdu. Buna görə Qafqaz regionuna almanların meyli aydın olur.

4 may 1941-ci il tarixli "Vermaxt Ali Komandanlığı qərargahının Qafqazın neft rayonlarına yiyələnmə üzrə planı"nda vurğulanırdı ki, "Almaniya neftə olan tələbatını yalnız Qafqazın hesabına ödəyə bilər." Əsgərləri hələ Qafqaz neft yataqlarından kifayət qədər böyük məsafədə olan Hitler də

16 iyul 1941-ci ildə Qərargahında keçirilən iclasda Bakı bölgəsinin Almaniyanın konsessiyasına çevrilməli olduğunu elan etmişdi.

Cəbhənin ehtiyaclarını təmin edərək

Müharibənin başlaması ilə Bakıda və Azərbaycanın digər şəhərlərində izdihamlı mitinqlər keçirildi. Bu milli fəlakətin ilk günlərində respublikanın 40 mindən çox sakini cəbhəyə göndərilmək tələbi ilə hərbi qeydiyyat və çağırış məntəqələrinə gəldi. Əsgər və könüllülərdən ən qısa müddətdə 77-ci, 223-cü, 271-ci, 402-ci və 416-cı diviziyalar yaradıldı.

Ancaq ölkəni əlində silah tutaraq qorumaq istəyən bütün Azərbaycan vətəndaşları orduya göndərilmədi. Bir çoxuna ordu sıralarına qoşulmaqdan imtina edildi, çünki arxada daha çox ehtiyac duyulurdu. Həqiqətən, onların gərgin əməyi sayəsində cəbhəyə lazım olan məhsulların istehsalı təmin edildi. Hər şeydən əvvəl bu, neft və neft emalı sahələrində çalışanlara aiddir.

Bakı neft mədənləri Sovet İttifaqında istehsal olunan bütün neftin 75% -ni verirdi. Bu, Sovet tanklarının və təyyarələrinin 10-dan 7-nin Bakı nefti ilə yanacaq doldurması demək idi. Ölkə üçün kritik bir anda "qara qızıl" istehsalını azaltmaq yolverilməz idi.

Ancaq hətta imkanlarının ən son hüdudunda işləyən Azərbaycan neft sənayesi cəbhənin ehtiyacları üçün güclə çatdırırdı. Daim respublikanın rəhbərliyinin ünvanına teleqramlar uçurdu.

“Qarşıdakı döyüş işlərinin vəziyyəti təcili olaraq yanacaqla təmin olunmanı tələb edir. Şimali Qafqaz Cəbhəsinin Hərbi Şurası, körfəzdə və cəbhə üçün nəzərdə tutulan yanacağın göndərilməsində kömək etməyinizi xahiş edir. Şimali Qafqaz Cəbhəsi qoşunlarının komandanı, general-leytenant Petrov, Cəbhənin Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı general-leytenant Verşinin. "

“Şimali Qafqaz və Qara dəniz hava donanmasının arsenalında cəmi 3-4 günlük benzin ehtiyatı qaldı. Xahiş edirəm ki, Hərbi Hava Qüvvələrinin fasiləsiz işləməsini təmin etmək üçün cəbhəyə lazımi həcmdə yanacaq tədarükünə dair göstəriş verəsiniz. Şimali Qafqaz Cəbhəsi. Admiral Kuznetsov ”.

· “Son zamanlar Qırmızı Ordunun Yanacaq Təchizatı İdarəsinə yanacaq çatışmazlığı ilə bağlı ayrı-ayrı cəbhə komandirlərindən teleqramlar daxil olur. Xahiş edirəm bunu nəzərə alıb cəbhəni vaxtında yanacaqla təmin edəsiniz. Qırmızı Ordu Yanacaq Təchizatı İdarəsinin rəisi general Kormilitsın".

Müharibənin başlaması ilə həftə sonları və ya tətil kimi anlayışlar Bakı neft mədənlərinin işçiləri üçün keçmişdə qaldı. İş ilin 365 günü qaynayırdı və növbələr gündə 12 saata qədər artmışdı. Cəbhəyə gedən kişilərin yerini neftçinin zəhmətinin əsaslarını dərk edən qadınlar könüllü olaraq tuturdular.

1942-ci ilin yayına Abşeron yarımadasında cəmlənmiş neft müəssisələrində 25.000 qadın çalışırdı ki, bu da bütün işçilərin üçdə birini təşkil edirdi. Və işlədikləri şəraiti sərt sözündən başqa adlandırmaq olmaz: növbələr bəzən 18 saatadək uzanırdı.

Neft emalı və kimya zavodlarında daha çox qadın var idi. 1944-cü ilə qədər onların sayı işçilərin ümumi nisbətinin 60% -ə çatdı. Ancaq istehsalda kişi əllərinin sayının az olmasına baxmayaraq, istehsal olunan neftin həcmi azalmadı. Əksinə, 41 İyun - 42 İyun tarixləri arasındakı dövrdə rekord ölçüdə - 23,5 milyon ton "qara qızıl" hasil olundu.

Bu dövrdə hər bir insan vahidi əmək cəbhəsi üçün vacib idi. Buna görə də, veteranlar və təqaüdçü neftçilər müəssisələrə qayıtdılar, yeniyetmələr isə dəzgah arxasında çalışmağa başladılar.

"Qara qızıl" uğrunda döyüş

Bu arada, ön cəbhə xəbərlərinə görə, almanlar tez olmasa da, inadla Azərbaycan paytaxtına yaxınlaşırdılar. Düşmən təyyarələri Qafqaz dağlarının üstündə görünməyə başladı, bəziləri Bakıya çatdı. Bu çağırılmamış qonaqlardan biri sovet zenit artilleriyası tərəfindən vurularaq bakılılar tərəfindən məşhur "Primorskiy" bulvarında nümayiş etdirildi.

Almaniyanın uzun mənzilli bombardmançısından kəşfiyyat məqsədilə çəkilmiş Bakının fotoları (18 avqust 1942).

Dəhşətli müharibə nəfəsini hiss edən Azərbaycan paytaxtının sakinləri müdafiəyə hazırlaşırdılar. Səfərbər edilmiş yerli sakinlər, əsasən qadınlardan ibarət 90 min nəfər şəhər ətrafında müdafiə istehkamları və atəş nöqtələri inşa etdi. Hərbi təlim dərslərinin daim keçirildiyi qoşun dəstələri yaradıldı.

Qafqazdakı vəziyyət Kremli narahat etdi. Almaniyanın neft yataqlarını ələ keçirməsi, mübaliğəsiz, müharibəni itirmək mənasına gəlirdi. Buna görə, Üçüncü Reyxin Bakı neftinə çıxmasına icazə vermək olmazdı.

Almaniyanın Qafqazı, xüsusən Qroznı və Bakının neft istehsal edən bölgələrini ələ keçirməyi ehtiva edən Edelveys Əməliyyat planı

Ehtiyat bazasının düşmənin əlinə keçməməsi üçün bu şəhərdən olan, SSRİ neft sənayesi nazirinin müavini Nikolay Baybakov Bakıya göndərildi. O, 1942-ci il hadisələrini belə təsvir edirdi: “İyulun ən isti günlərindən birində Stalin məni Kremlə çağırdı. Tamamilə sadə bir səslə dedi: “Yoldaş Baybakov, Hitler Qafqaza can atır. O, Qafqazın neftini ələ keçirməsə, müharibəni məğlub olacağını bildirib. Hər şey edilməlidir ki, almanlar bir damcı da neft əldə etməsinlər " Və bir az daha sərt səslə Stalin əlavə etdi: "Yadda saxlayın: Almanlara bir ton belə neft saxlasanız, güllələnəcəksiniz." Qısa bir fasilədən sonra əlavə etdi: "Ancaq istehsal yerlərini vaxtından əvvəl məhv etsəniz və Hitler onlara çatmağı bacarmazsa və bu dəfə özümüz yanacaqsız qalacağıqsa, yenə də sizi güllələyəcəyik".

SSRİ neft sənayesi nazirinin müavini Nikolay Baybakov

Yuxarıdan gələn əmri yerinə yetirən Baybakov, neft yataqlarında və neft emalı zavodlarında partlayıcı maddələr qoyulduğu və səyyar partlatma dəstələri təşkil edilən bir plan tərtib etdi. 764 quyu betonla dolduruldu. Və faktiki olaraq region bir yandırılmış kibritdən alovlana bilərdi.

Ancaq Bakının itiriləcəyi təqdirdə ölkəyə yenə də neft lazım olacaqdı. Bu o deməkdir ki, artıq bu anda yeni yataqlar işləmək lazımdır. Bunun üçün Abşeronun ən yaxşı mühəndis və texniki mütəxəssislərilə birlikdə Sovet İttifaqı ərazisindəki başqa bir neft hövzəsinin ərazisinə daşınmaq üçün müasir neft qurğuları söküldü. Belə ki, 81 qazma qurğusu və demək olar, 6 min mütəxəssis Kuybışev şəhərinin (indiki Samara) ərazisinə gətirildi. Burada “Bakı desantçıları" gələnədək ildə cəmi 2 milyon ton neft istehsal olunurdu ki, bu da Bakıdakı ümumi hasilatın 10% -i qədər idi.

Volqa düzənliyinin iqlimi Xəzər sahillərinin mülayim kontinental iqliminə bənzəməsə də, Volqanın döngəsində qışda temperatur -30-35 ° C-ə düşsə də, bu, Azərbaycan neftçilərinin ilk il ərzində “qara qızıl” istehsalını 42% artırmasına mane olmadı. Eyni zamanda bölgədə 5 yeni neft və qaz yatağı kəşf edildi. Bundan əlavə, oradan 165 km şərqdə yerləşən hərbi fabrikləri təmin etmək üçün yaradılan nəhəng bir neft emalı zavodunun və ilk boru kəmərinin inşasına başlandı.

Bəli, Azərbaycanın paytaxtı düşmən mərmilərinin partlamasını və güllələrin səsini eşitmədiyi üçün şanslı oldu. Ancaq haqlı olaraq onu bir cəbhə şəhəri hesab etmək olar. Çünki böyük insan səyləri və nəhəng bir ölkənin və ordusunun neft tədarükü olmadan Nasist Almaniyası üzərində böyük Qələbə də olmazdı. Bu hərbi və əmək igidliklərinin xatirəsi postsovet məkanında harada yaşamalarından asılı olmayaraq bütün İkinci Dünya Müharibəsi veteranlarının minnətdar nəsillərinin qəlbində əbədi qalacaqdır.


Tərcüməçi: Fəxri Qocayev


Mənbə: Территория интеллекта




Diqqət! Ens.az saytına məxsus materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad edilməlidir. Mətndə səhv tapdıqda, onu seçib ctrl + enter düyməsini basaraq bizə göndərməyinizi xahiş edirik.


Android ƏS olan smartfonunuz varsa, xəbərləri daha rahat oxumaq üçün bu linkə keçərək Play Store mağazasından Ens.az proqramını endirib quraşdıra bilərsiniz.


VİDEO QALEREYA
Dünya tarixində ən sürətli nəsil artırmaq göstəricisi Mərakeş sultanı Mulay İsmayilə aiddir. İldə 58 uşaq ilə nəsil artırıb. 31 yaşında onun artıq 525 oğul, 342 qız övladı var idi.
Emosiya ilə reaksiya ver!
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0 Şərh
  • anonymous user
    Şərhi göndər
  • DAHA ÇOX NƏTİCƏ YÜKLƏ
Oxşar xəbərlər

X